Velkomin á vef Náttúruvaktarinnar!

Fréttir

Þaulseta
"Tillögur um vantraust á ríkisstjórn eða ráðherra, ... skulu þó ræddar og afgreiddar við eina umræðu eftir reglum um síðari umræðu um þingsályktunartillögur." (44. grein þingskapalaga). "Útvarpa skal umræðu um vantraust ef þingflokkur krefst þess." (75. grein sömu laga eftir breytingu frá 2007; áður "níu þingmenn"). En er þingmeirihluti fyrir vantrausti? "Ráðherrar bera ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum. Ráðherraábyrgð er ákveðin með lögum (sjá: lög um ráðherraábyrgð). Alþingi getur kært ráðherra fyrir embættisrekstur þeirra. Landsdómur dæmir þau mál." (sjá: 14. grein stjórnarskrár). Er þingheimur tilbúinn til að ábyrgjast gerðir ráðherra? "Forseti lýðveldisins getur rofið Alþingi, og skal þá stofnað til nýrra kosninga, áður en 45 dagar eru liðnir frá því er gert var kunnugt um þingrofið, enda komi Alþingi saman eigi síðar en tíu vikum eftir, að það var rofið. Alþingismenn skulu halda umboði sínu til kjördags." (24. gr. stjórnskipunarlaga). En hefur forseti frumkvæði? Einfaldast væri að sumir segðu af sér... því þeir hafa einfaldlega ekki stuðning fólksins í landinu. Mótmæli (og verkföll) eru tjáningarmátinn á milli kosninga í lýðræðisríki og á þau þurfa stjórnvöld að hlusta og nú er nauðsyn sem aldrei fyrr að fjölmiðlar segi loks satt og rétt frá. Við í náttúruverndarbaráttunni höfum mátt þola margt í þeim efnum í gegnum tíðina.
(ritstjóri 16., 17. nóvember 2008)

EES og fjármálaráðherrar á davíðstímum
Lög 1993/2 um Evrópska efnahagssambandið (EES) tóku gildi 1. janúar 1994 og fela þau einna helst í sér fjórfrelsi : frjálsa vöruflutninga, frjálsa fólksflutninga, frjálsa þjónustustarfsemi, frjálsa fjármagnsflutninga.
EES-samningurinn er mikilvægur þar eð hlutfall utanríkisverslunar Íslands við EES er hátt; tímabilið janúar-september 2007-2008 var hlutfall útflutnings til landa EES 78,9% og hlutfall innflutnings 66,5% (sjá hagstofa.is).
En fjármálaráðherrar á davíðstímum hafa allir verið úr Sjálfstæðisflokki: Friðrik Sophusson (1991-1999), Geir H. Haarde (1999-2004), Árni M. Mathiesen (2004-2008)...
Hvað kemur þetta náttúruvernd við? Jú, ráðherrarnir sitja sem fastast, jafnvel í rjúkandi rústum (sjá: Ráðamenn og heimtufrekir krakkar), og ganga þess utan aftur víða. Friðrik Sophusson varð t.d. forstjóri Landsvirkjunar 1999 og verður enn... Þorsteinn Pálsson ritstjóri Fréttablaðsins...
Síðan eru "bakdyrnar" á aðild að EES þær að Íslandi ber að innleiða tilskipanir Evrópusambandsins (ESB) en útfærslan er í höndum alþingis og ríkisstofnana. Íslensk stjórnvöld hafa yfirleitt dregið lappirnar þegar um lög og reglur er varða náttúruvernd hefur verið að ræða, s.s. hin mikilvægu Lög um upplýsingarétt um umhverfismál (EES-reglur) sem tóku loks gildi 1993 (breyttust með lögum frá 2006). Lögin eru ein grein Árósasamningsins af þremur en hann hafa öll Norðurlöndin nema Ísland staðfest í heild og Evrópusambandið líka. Okkar skeleggi umhverfisráðherra hefur það einmitt á verkefnaskrá sinni að "fullgilda Árósasamninginn og auka möguleika almennings og félagasamtaka til þátttöku við undirbúning ákvarðana á sviði umhverfismála." Sjá: Áherslur umhverfisráðherra (pdf-skjal).
(ritstjóri 16., 17. nóvember 2008)

© Halla Kjartansdóttir

Urriðafoss er náttúruperla
"Að gefnu tilefni vilja landeigendur, bændur og meginþorri íbúa á áhrifasvæði fyrirhugaðrar Urriðafossvirkjunar minna á afstöðu sína varðandi framkvæmdir við Urriðafossvirkjun.
Við teljum ávinning af framkvæmdinni lítinn miðað við þær fórnir sem við og aðrir landsmenn þurfa að færa vegna framkvæmdarinnar.
Stjórnvöld hafa að undarförnu gefið út yfirlýsingar um að umtalsverðar stóriðjuframkvæmdir séu leið út úr efnahagsþrengingunum. Við teljum þessa leið ófæra og ekki líklega til að skapa almenna samstöðu og þann samtakamátt sem þarf til að endurbyggja efnahagslíf þjóðarinnar.
Við krefjumst þess að stjórnvöld og Landsvirkjun láti sem fyrst af öllum áætlunum um Urriðafossvirkjun. Slík yfirlýsing mun létta af óvissu og auka bjartsýni okkar, íbúa svæðisins. Það mun auðvelda okkur að vinna okkur út úr efnahagslægðinni." Ályktun Vina Urriðafoss frá 18. okt. 2008.
(9. nóvember 2008)

Ríkisstjórnir koma og fara
Lýðveldið er 64 ára. Af núverandi flokkum hefur Sjálfstæðisflokkurinn verið í stjórn í rúm 50 ár alls og Framsóknarflokkurinn í rúm 40 (af forverum Samfylkingar: Alþýðuflokkurinn 26 ár alls og Alþýðubandalagið 12 ár). Ríkisstjórnir hafa þó aldrei verið langlífar á Íslandi þótt sumir forsætisráðherrar hafi gengið aftur (sjá hér). Aðeins einu sinni hefur sami forsætisráðherrann ríkt lengur en Bjarni Benediktsson (7 ár), sem hafði fram að því setið lengst, en það er Davíð Oddsson sem ríkti samfellt í 13 ár...
(8., 9. nóvember 2008)

Atkvæði þingmanna
Kosturinn við bandaríska þingið er að þingmenn eiga atkvæði sitt en ekki flokkurinn eins og í svo mörgum lýðræðisríkjum nú til dags, s.s. á Íslandi. Vegna vaxandi flokksræðis sl. áratuga er hætt við að þingmenn greiði ekki alltaf atkvæði eftir eigin sannfæringu og pólitíkusinn fæðist sem er fær um að tala fyrir hverju sem er. Hvenær skyldi sannfæringin hverfa undir flokkslínuna? Stundum höfum við horft af pöllunum á takkatímann á Alþingi (atkvæðagreiðsluna) furðu lostin yfir því sem okkur hefur virðst tæknileg útfærsla á einhverju allt öðru en persónulegri ábyrgð þingmannsins á atkvæði sínu. (ritstjóri 7., 8. nóvember 2008)

Fulltrúum æskufólks boðið...
Við lestur formennskuáætlunar Íslands í Norrænu ráðherranefndinni 2009 kemur margt gott fram en einnig sú meinloka íslenskra stjórnvalda að geta ómögulega nefnt umhverfi án orku: "umhverfis- og orkumálum", "orku- og umhverfistækni". Kannski vegna þess að á Íslandi er umhverfið einna helst rannsakað í tengslum við framkvæmdir. Framkvæmdastjóri Norrænu ráðherranefndarinnar síðan 1. janúar 2007 er Halldór Ásgrímsson. Með hegðun íslenskra stjórnvalda síðasta áratug í huga vekur hroll að lesa: "Fulltrúum æskufólks á Norðurlöndum verður boðið í náms- og kynnisferð um Vatnajökulsþjóðgarð, stærsta þjóðgarð Evrópu, í því skyni að kynna þeim hugmyndafræði náttúruverndar og hvernig samtvinna má vernd og sjálfbæra nýtingu náttúruauðlinda." Ísland gegndi síðast formennsku árið 2004 undir yfirskriftinni Auðlindir Norðurlanda. Leiðarstefin voru lýðræði, menning, náttúra. Hljómaði ákaflega vel en enn setur að manni hroll. Hví skyldi það vera? (ritstjóri 2. nóvember 2008)

Hugmynd
"Norrænu umhverfisráðherrarnir sjá mikla möguleika í tengingu efnahagsmála og umhverfisverndar. Nýsköpun á sviði umhverfisverndar hefur jákvæð áhrif á atvinnulíf og vinnumarkað, og fjármálakreppan veitir mögulega þá hvatningu sem til þarf til að skapa sjálfbært efnahagslíf." Umhverfisvernd og atvinnuþróun hönd í hönd í Norðurlandaráði (2. nóvember 2008)

Skilningsleysi af ásettu ráði?
Framkvæmdaglaðir álíta mat á umhverfisáhrifum óþarfa TÖF og kostnaðarsama (framkvæmdaraðili þarf að borga brúsann). Hver er tilgangurinn með mati á umhverfisáhrifum? "Lögum um mat á umhverfisáhrifum er ætlað að tryggja að umhverfisáhrif þeirra framkvæmda, sem kunna að hafa umtalsverð umhverfisáhrif í för með sér, hafi verið metin áður en leyfi er veitt fyrir þeim. Matinu er einnig ætlað draga eins og kostur er úr neikvæðum umhverfisáhrifum framkvæmda og stuðla að samvinnu þeirra aðila sem hafa hagsmuna að gæta eða láta sig málið varða. Ennfremur að kynna umhverfisáhrif framkvæmda fyrir almenningi og stuðla að því að almenningur komi að athugasemdum og upplýsingum áður en álit Skipulagsstofnunar um mat á umhverfisáhrifum liggur fyrir." Sjá hér. Annaðhvort eru áhangendur álbræðslulausnarinnar ólæsir eða óhugsandi. Sjá frétt á Vísi. Hvað er svona erfitt að skilja? Álið sprettur ekki upp af sakleysi. Báxítvinnslan nærist á arðráni og spillingu. Gróðahugsunin er úr sér gengin, kæru drengir.
(ritstjóri 1. nóvember 2008)

Upplýsingatregðan
Getur verið að ítök stjórnvalda í fjölmiðlum hefjist við forsætisráðherratíð Davíðs nokkurs Oddssonar 1991? Eða hefjast þau við lok Þjóðviljans 1992? Mótmæli hafa lengi verið erfið á Íslandi en stór hluti þeirra hefur einfaldlega verið barátta fyrir því að koma upplýsingum til fólks. Það er erfitt að mynda sér skoðun þegar allar upplýsingar liggja ekki fyrir, þegar upplýsingum er beinlínis haldið frá fólki. Þegar fjölmiðlar breytast smám saman í framlengdan arm valdhafa í þjóðfélaginu er landinn varnarlaus. Þá vaknar spurningin um það hvort fjölmiðlar séu færir um að gagnrýna hlut sinn. Að hafa ekki sinnt upplýsingaskyldu sinni eða hlutverki sínu sem mótvægi við valdið. Sár reynsla okkar sem höfum reynt að koma náttúru Íslands til bjargar er sú að við höfum oftar en ekki verið svert eða þögguð í hel. Fréttin á DV um Dularfullan ritstjórafund með aðstoðarmönnum ráðherra 27. október eru ekki góð tíðindi. (ritstjóri 29. október 2008)

Alræði framkvæmdarvalds á Alþingi
Framkvæmdarvaldið hefur lengi verið einrátt á Alþingi með stjórnarfrumvarpaflóði og formennsku og varaformennsku þings og allra fastanefnda. Formaður allsherjarnefndar viðurkennir að stjórnarfrumvörp hafi forgang í öllum þingnefndum, sem gerir Alþingi beinlínis að afgreiðslustofnun framkvæmdarvaldsins. Glöggt er gests auga: "Þrátt fyrir ýmis ytri merki er íslenskt þingræði nafnið eitt. Í raun eru flest afgreidd lög frá Alþingi runnin undan rifjum ríkisstjórnar (stjórnarfrumvörp)." Útdráttur úr Portrait de l'Islande eftir Jacques Mer. París 2004. Sjá Nýju fötin keisarans í Eldri fréttir.
(25. október 2008)

Þjóðhagsstofnun / The national economic institute
Þjóðhagsstofnun var stofnuð 1. ágúst 1974: "Fela skal sérstakri stofnun að fylgjast með árferði og afkomu þjóðarbúsins, vinna að hagrannsóknum og vera ríkisstjórn og Alþingi til ráðuneytis í efnahagsmálum." Hvers vegna Þjóðhagsstofnun? Að leggja niður stofnunina var stjórnarfrumvarp flutt af Davíð Oddssyni 8. apríl 2002 og var stofnunin lögð niður 1. júlí 2002.
21. júlí 2008 vilja þingmenn endurreisa Þjóðhagsstofnun. 11. september 2008 vill seðlabankastjóri ekki endurreisa stofnunina. (25. október 2008)

Stóriðjuþrýstingurinn (íslenskar verkfræðistofur og útlend álfyrirtæki): Sameiginleg umhverfisáhrif ekki metin?
Hvernig stendur á því að Tillaga að matsáætlun fyrirhugaðs álvers á Bakka (allt að 346 þúsund tonna ársframleiðsla) er gerð sér? Frestur til athugasemda til 6. nóvember 2008. Pdf-skjalið hér. Hver útbýr tillöguna? Jú, HRV Engineering, þ.e. Hönnun, Rafhönnun og VST. Og saman auglýsa þeir á vef sínum sem hefur aldrei verið á íslensku: "We have played a leading role in all three of Iceland's Aluminum Smelter plants, numerous geothermal power plants, hydroelectric power plants, high-voltage power transmission lines, road infrastructure, public utilities and waterworks, harbor construction, airport development and much more."
Verkfræðistofurnar ganga grimmt í eina sæng: "Mannvit byggir á grunni þriggja verkfræðistofa sem stofnaðar voru á sjöunda áratug síðustu aldar: Hönnunar hf. (1963), Verkfræðistofu Guðmundar og Kristjáns hf. (1963) og Rafhönnunar hf. (1969). Tvö fyrstnefndu fyrirtækin sameinuðust í fyrirtækið VGK-Hönnun 2007 og nú hefur Rafhönnun bæst í hópinn." "Vatnsaflsvirkjanir hafa alltaf verið stór þáttur í starfsemi VST," segir á vef stofunnar og ennfremur að hún sé "elsta og jafnframt ein stærsta verkfræðistofa landsins og hefur ávallt verið í fararbroddi verkfræðistofa við mannvirkjagerð á Íslandi." Það er til lítlis að ætla að fjölmiðlar uppfræði okkur því þeir ganga einnig í eina sæng.
Það er engin tilviljun að verkfræðistofurnar spretta upp á sjöunda áratugnum: "Árið 1965 hófst þriðji kaflinn í raforkusögu Íslands, tími stórvirkjana og orkuvinnslu til stóriðju, og stendur hann enn yfir. Orkuvinnsla jókst nú hraðar en dæmi höfðu verið um áður. Í upphafi tímabilsins var stofnað opinbert fyrirtæki, Landsvirkjun, til að reisa og reka þessar virkjanir." Útdráttur úr bókinni Vatnsaflsvirkjanir á Íslandi eftir Helga M. Sigurðsson og Verkfræðistofa Sigurðar Thoroddsen (VST) gaf út árið 2002 á sjötugsafmæli sínu.
(22. október 2008)

Hugrekki
Við héldum að með lögum skyldi land byggja og með ólögum eyða. Nýju umhverfismatslögin eru vissulega verri en þau eldri en hugrekki umhverfisráðherra að láta þó samkvæmt þeim "meta sameiginlega umhverfisáhrif álvers á Bakka við Húsavík, Þeistareykjavirkjunar, Kröfluvirkjunar II og háspennulínu frá Kröflu og Þeistareykjum til Húsavíkur" er sjálfstæðis- og framsóknarmönnum þyrnir í augum. Það er mikill munur á milli fréttar á vef ruv.is og fréttar í útvarpi. Af hverju? Ekkert að fréttinni í morgunfréttum í útvarpi. (14. október 2008)

Munur á umfjöllun fjölmiðla
Sérkennilega unnin útgáfa á frétt á vef ruv.is að kvöldi 13. um atvikið á Alþingi landsmanna varðandi umhverfismat. Aðför sjálfstæðismannsins á Alþingi er mun víðtækari og alvarlegri en fréttin á vef ruv.is segir til um; aðför þingmannsins er fullkomin óvirðing og snýr að starfi þingmanna ("flækjast fyrir framkvæmdum"), hlutverki Alþingis, hlutverki laga í landinu ("reglur sem tefðu fyrir"). Fréttin á MBL Sjónvarpi er þvert á móti vel unnin og verulegt skúp um hugarfar sem þingmaðurinn er fulltrúi fyrir.
(14. október 2008)

Loksins alvöru umhverfisráðherra ! Bravó !
Undarleg ummæli þingmanns Sjálfstæðisflokks á sjálfu Alþingi varðandi umhverfismat en í ætt við áróðurinn gegn umhverfismati sem hefur verið þungur síðan í ágúst. Frábær frammistaða umhverfisráðherra. Góð umfjöllun og upplýsandi á MBL Sjónvarpi. Tvöfalt bravó ! (13. október 2008)

Endurvinnsla pólitíkusa í fjölmiðlaheiminum
„„Getum við byrjað að reka Nýja-Ísland með gamla gjaldmiðlinum?" spurði Þorsteinn Pálsson, ritstjóri Fréttablaðsins, í viðtali við Björn Inga Hrafnsson í þættinum Markaðurinn með Birni Inga nú fyrir hádegið." segir á Vísi.is 11. október. Sjálfhverfa? Þeir taka viðtal hvor við annan, sjálfstæðis- og framsóknarmaðurinn, og sá 3. skrifar um það grein... Þegar stjórnvald vill hvergi heyra gagnrýni (með góðum flokksböndum um alla fjölmiðla) verður þeim auðvitað á. (11. október 2008)

Aðalóvinurinn umhverfismat?
Óli Björn Kárason, titlaður blaðamaður, og Björn Ingi Hrafnsson, ritstjóri Markaðarins (!) [á Íslandi vilja pólitíkusar nefnilega vera fjölmiðlamenn líka...] í Kastljósi 6. október 2008. Blaðamaðurinn er með úrræði (sem er alla jafna ekki hlutverk blaðamanna): "Ég held til dæmis að það eigi að afnema lög um umhverfismat þannig að það sé hægt að taka ákvörðun um að ráðast í stórvirkjanir og álver..." Spyrjandinn (Sigmar) : "Já, það er sem sagt alveg innstæða fyrir því að það eru miklar náttúruauðlindir hérna í landinu og það verður vafalítið minni mótstaða fyrir því að virkja þær með einum eða öðrum hætti."
"Alþingi getur sett sérlög um ákveðnar framkvæmdir, líkt og gert var um Kárahnjúkavirkjun," er haft eftir Halldóri Ásgrímssyni, framkvæmdastjóra Norrænu ráðherranefndarinnar, á vísir.is 11. okt.
"Vilhjálmur Egilsson, framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins, segir að norska fyrirtækið [REC Group sem vill byggja sólarkísilverksmiðju í Þorlákshöfn] hafi fengið þau svör frá umhverfisyfirvöldum að það tæki sex til átján mánuði að vinna umhverfismat vegna verksmiðjunnar. „Þetta voru ekki fagleg vinnubrögð. Við förum eindregið fram á að þetta endurtaki sig ekki."" segir í frétt á vísi.is 11. okt. Hvað? Hvað eru ekki fagleg vinnubrögð? Að hvað endurtaki sig ekki?
"Tími sparðatínings í íslenskri stjórnsýslu er liðinn og fara verður í allar framkvæmdir sem í boði eru, þar á meðal álvera í Helguvík og á Húsavík," segir Vilhjálmur Egilsson framkvæmastjóri SA. "Hann segir að ekkert verði eins og það var áður eftir atburði dagsins," er fyrirsögn fréttar á Stöð 2.
Þetta er nákvæmlega samkvæmt uppskrift. Er ekki kominn tími til að kynna sér The Shock Doctrine Naomi Klein, góðir Íslendingar? Myndband.
(11. október 2008)

Græðgisvæðingin
Öll eggin voru í bankakörfu frjálshyggjunnar, eftirlitslaust að því er virðist. Hverjir vildu annars húsnæðislánin til bankanna? Verður áfallið til þess að allt verði sett í álkörfuna næst? Er það tilviljun að forstjóri Alcoa er skipaður akkúrat í kjölfar bankaáfallsins? Jón nokkur Sigurðsson var forstjóri Norræna fjárfestingarbankans (NIB) þegar lánað var til Kárahnjúkavirkjunar en bankinn starfar að öllu jöfnu "eftir strangri umhverfisstefnu". Í frétt á mbl. 6. mars 2004 var haft eftir sérfræðingi bankans í umhverfismálum að "Umhverfismatsvinnan á Íslandi hefði að mati bankans verið bæði vönduð og ítarleg." Ekki var látið fylgja með að niðurstaða umhverfismatsvinnunnar hjá Skipulagsstofnun var nei (veruleg, óafturkræf, neikvæð umhverfisáhrif) 1. ágúst 2001 jafnvel þótt Siv hafi sagt já rétt fyrir jólin sama ár og verið viðstödd sem "umhverfisráðherra" fyrstu skóflustunguna að álverinu í Reyðarfirði 8. júlí 2004. En þrír stærstu stjórnmálaflokkarnir á Íslandi stunduðu jú sömu röksemdafærslu að þremur konum undanskildum.
(ritstjóri 10. október 2008)

Friðum Skjálfandafljót
„Stofnaður hefur verið áhugahópur um friðlýsingu Skjálfandafljóts. Það er markmið hópsins að vinna að friðlýsingu alls vatnasviðs Skjálfandafljóts, stuðla að friðun og varðveislu landslags þess, náttúrufars og menningarminja ásamt því að það verði notað til útivistar, ferðaþjónustu og hefðbundinna nytja." Úr fréttatilkynningu. (24. september 2008)

Falir fylgjendur
Heilbrigt lýðræði þolir illa fjölmiðla sem syngja í stjórnarkór. Fjölmiðlar eiga að hafa hemil á valdhöfum, benda á það sem betur mætti fara, vera óragir við að gagnrýna og tilbúnir að upplýsa hvað sem tautar eða raular í hæstu hæðum. Það er ekkert lýðræði án gagnrýnna fjölmiðla. Svo einfalt er það.
(ritstjóri 1. september 2008)

Undarleg viðbrögð við ákvörðun
Viðbrögðin við lögmætri ákvörðun umhverfisráðherra sýna svo ekki verður um villst að álbleyður telja mat á umhverfisáhrifum formsatriði. Margt bendir til að reynt verði að hafa áhrif á niðurstöðuna og ef það tekst ekki þá liggur sú hótun í loftinu að niðurstöðu verði ekki unað. Hvernig má skilja það öðruvísi þegar fullyrt er að álverið muni SAMT rísa og að mat á umhverfisáhrifum framkvæmdarinnar í heild sé bara töf! Ítök Alcoa í íslensku þjóðfélagi virðist vera meiri en heilbrigt er litlu lýðræði. Eitthvað er það sem blindar Össur og Geir. (ritstjóri 2. ágúst 2008)

Loksins, loksins, heilbrigð ákvörðun !
"Umhverfisráðherra hefur úrskurðað að samkvæmt lögum um mat á umhverfisáhrifum beri að meta sameiginlega umhverfisáhrif álvers á Bakka við Húsavík, Þeistareykjavirkunar, Kröfluvirkjunar II og háspennulínu frá Kröflu og Þeistareykjum til Húsavíkur." Bravó ! (1. ágúst 2008)

 

Fyrri greinar sjá Eldri fréttir

Vefur Náttúruvaktarinnar
Náttúruvaktin leggur áherslu á að safna upplýsingum sem gætu hjálpað til með skilning á virkjunarmálum og umhverfisáhrifum þeirra á stærsta hluta Íslands - sem er hálendið. Tenglar sýna uppruna upplýsinga og er reynt að hafa úrvalið sem best á vefnum til að sem flestir geti sparað sér tíma og nýtt sér slóðirnar til að kynna sér málin - hver eftir sínu höfði. Eina sem við biðjum um er að það sé tekið fram að gagn hafi verið að Náttúruvaktarvefnum.

Vefurinn vaknar
Á næstunni verður vefurinn smám saman uppfærður og mun að því loknu taka nokkrum breytingum.